Peak Civilization – Hebben we het hoogtepunt al gehad?

In 1992 kondigde Francis Fukuyama het einde van de geschiedenis aan. Zijn stelling was dat alle politieke systemen zich langzaamaan ontwikkelden in de richting van het eindstadium, de democratische rechtstaat. Als dat staatsbestel wereldwijd zou zijn ingevoerd, zou de ontwikkeling van de beschaving stoppen. Het doel was immers bereikt, de democratische rechtstaat is het systeem waarin het individu de meeste kansen heeft om zich te kunnen ontplooien. Anders gezegd, het is het eindstadium van de menselijke evolutie. Sindsdien is er veel gebeurd op de wereld waaruit blijkt dat de ontwikkelingen helemaal niet zo rooskleurig verlopen als Fukuyama dacht. Hij kwam overigens zelf al vrij snel tot dat inzicht en ik geloof niet dat hij nu nog denkt dat de ontwikkeling van de menselijke beschaving binnenkort tot stilstand komt. In elk geval niet doordat het einddoel bereikt is.
In het licht van de orgieën van haat en geweld in de islamitische wereld, die juist zijn ontstaan nadat er een eind kwam aan totalitaire regimes, zou je zelfs kunnen zeggen dat de mens helemaal niet in staat is om de kansen te benutten die moeten leiden tot het einddoel van de democratische rechtstaat. Het waren de totalitaire regimes die een democratische ontwikkeling in de weg stonden. Toen zij, al dan niet met Westerse hulp, omvielen, bleken grote groepen de vrijheid niet te willen benutten om een rechtstaat te stichten, maar eerder om oude rekeningen te vereffenen. Het gevolg is dat het met de beschaving niet bepaald de goede kant opgaat.
Je zou kunnen zeggen dat die geweldsorgieën een natuurlijke reactie zijn na eeuwenlange onderdrukking. Maar in de westerse wereld is het ook niet allemaal botertje tot de boom. De democratie staat in veel landen behoorlijk onder druk. Overheden breiden hun macht voortdurend uit ten koste van de burger. Dat doen zij, naar eigen zeggen, om de veiligheid en de rechtsorde te beschermen. Daarnaast heerst er een hardnekkige economische crisis die tot bezuinigingen leidt die juist de meest kenmerkende aspecten van een hoogontwikkelde beschaving treffen, namelijk onderwijs, zorg en cultuur. Politici in vrijwel alle westerse landen lijken niet te weten hoe zij de economische crisis kunnen bezweren. Het inzicht in de fundamentele oorzaken ervan lijkt te ontbreken.
Maar wacht eens, buiten de westerse en de islamitische wereld zijn er toch juist hoopvolle signalen. Afrika, India en Zuid-Amerika kennen een enorme economische groei. In China lijkt men een voorzichtig begin te maken met luisteren naar de mening van het volk. Zou kunnen, maar ik heb mijn twijfels. Tegelijkertijd lees je over wegwerparbeiders in China, over verjaagde boeren en inheemse volken in Zuid-Amerika, over genadeloze uitbuiting in India, over steeds meer oorlogen in Afrika. Voor mij zijn dit allemaal geen tekenen van toenemende beschaving.
Al met al zijn er dus weinig redenen om te denken dat de beschaving zich in positieve zin ontwikkelt. Het lijkt er eerder op dat wij ergens aan het einde van de vorige eeuw het beste al gehad hebben en dat we nu aan het terugzakken zijn naar een lager niveau. De grote vraag is hoe dat komt? Is er een oorzaak aan te wijzen? Ik denk het wel, namelijk precies dat onderwerp dat vrijwel alle politici in de wereld mijden als de pest. Maar daarover een andere keer.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s