Drie fatale mythen die ten grondslag liggen aan de crisis | 3. de overheid moet terugtreden (het marktdenken)

In het neo-liberale denken dat begin jaren tachtig langzaamaan voet aan de grond kreeg in Europa werd de overheid steevast afgeschilderd als de bron van alle kwaad. Met zijn regels en bemoeizucht verhinderde de overheid de economische groei en het realiseren van de wensen van de burger. Bovendien had de overheid veel te veel mensen in dienst (wat bij een terugtredende overheid nog erger wordt), waardoor de overheid te duur was. Regeringen moesten afslanken en de vervulling van de diepste wensen van de burger (een i-pad en een segway, weten we nu) aan de markt overlaten. Burger en bedrijf zouden er samen het beste uitkomen.

We hoeven maar naar het rookprobleem te kijken om te zien hoe waanzinnig deze laatste stelling is. De tabaksindustrie heeft lange tijd geprobeerd om regulering tegen te houden met de slogan: “we komen er samen wel uit”. In de praktijk betekende dit dat er gewoon doorgerookt werd als voorheen. De gevolgen van de markwerking, het terugtreden van de overheid, strekken echter vele malen verder dan het rookvoorbeeld. Want daar bleef de situatie nog onveranderd. Maar de vrije markt leidde tot chaos, grootschalige diefstal, kapitaalverlies en een enorm kwaliteitsverlies.

Toen de marktwerking in de jaren negentig goed op de rails was gezet, werd al heel snel duidelijk wat de gevolgen waren. Bij zorginstellingen en nutsbedrijven verhoogden de directies als eerste hun salarissen en schaften zich een PC Hooft-traktor aan. Vervolgens stelden zij dat hun bedrijf een gewoon bedrijf moest zijn en dus winst moest maken. Wie aflevering twee heeft gelezen weet wat dat de organisaties met een maatschappelijk doel als gevolg daarvan veel hoger, financieel geschoold personeel gingen aantrekken. Waardoor de organisaties een waterhoofd kregen en te hoge personeelskosten. Met het gevolg dat op de werkvloer gesnoeid moest worden. Binnen korte tijd leverden de vrijgemaakte bedrijven niet de verwachte extra service, maar juist heel veel minder.

Aanvankelijk werden deze negatieve verschijnselen afgedaan als kinderziekten. Maar uit mijn verhaal zal inmiddels duidelijk zijn dat deze ontwikkelingen inherent zijn aan het systeem. Als de visie van een bedrijf wordt dat het winst moet maken en de overheid ter ondersteuning daarvan een facilitaire positie inneemt, dan is dat hetzelfde als geen visie hebben. Sowieso heeft een overheid die alles aan de markt overlaat geen visie. En dat is nu het grote probleem. Een overheid die iets voor zijn burgers wil doen, moet een sterke visie hebben, moet de touwtjes in handen willen houden. Als je de zorg goedkoper wilt hebben, dan moet je actief sturen. Hetzelfde geldt voor de woningbouw. De malaise op de huizenmarkt is een direct gevolg van de vrije markt. Die heeft de prijzen opgejaagd, niet de hoogte van de hypotheek.

De gevolgen van ruim twintig jaar totaal visieloos regeren zijn nu volop zichtbaar. Aanvankelijk heeft het ambtenarenapparaat zich dapper verzet tegen de leeghoofdigheid van de winstvisie, maar na jaren strijd heeft men het begin jaren negentig opgegeven. Het ambtenarenapparaat weet nu niet meer hoe het de ontwikkelingen op de markt kan bijsturen. De regering moet het hebben van adviezen van de ambtenaren, dus die heeft ook geen idee hoe hun vage ideeën gerealiseerd kunnen worden. De gevolgen zijn elke dag overal zichtbaar. Politici roepen bijvoorbeeld keer op keer “meer blauw op straat” en bezuinigen vervolgens net zo makkelijk tweeduizend arbeidsplaatsen bij de politie weg. Ons land, nee heel de westerse wereld, is stuurloos geworden. Dat is de essentie en tegelijk het resultaat van het marktdenken.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s