Ippekrites returns, but this time in English

After a long and winding sabbatical I decided that the Netherlands and Flanders have become to small to hold my oyster. From now on it will be the world. Be prepared for some reading that maybe will seem unusual, but is extremely serious nonetheless.

Advertisements

Peak Civilization – Hebben we het hoogtepunt al gehad?

In 1992 kondigde Francis Fukuyama het einde van de geschiedenis aan. Zijn stelling was dat alle politieke systemen zich langzaamaan ontwikkelden in de richting van het eindstadium, de democratische rechtstaat. Als dat staatsbestel wereldwijd zou zijn ingevoerd, zou de ontwikkeling van de beschaving stoppen. Het doel was immers bereikt, de democratische rechtstaat is het systeem waarin het individu de meeste kansen heeft om zich te kunnen ontplooien. Anders gezegd, het is het eindstadium van de menselijke evolutie. Sindsdien is er veel gebeurd op de wereld waaruit blijkt dat de ontwikkelingen helemaal niet zo rooskleurig verlopen als Fukuyama dacht. Hij kwam overigens zelf al vrij snel tot dat inzicht en ik geloof niet dat hij nu nog denkt dat de ontwikkeling van de menselijke beschaving binnenkort tot stilstand komt. In elk geval niet doordat het einddoel bereikt is.
In het licht van de orgieën van haat en geweld in de islamitische wereld, die juist zijn ontstaan nadat er een eind kwam aan totalitaire regimes, zou je zelfs kunnen zeggen dat de mens helemaal niet in staat is om de kansen te benutten die moeten leiden tot het einddoel van de democratische rechtstaat. Het waren de totalitaire regimes die een democratische ontwikkeling in de weg stonden. Toen zij, al dan niet met Westerse hulp, omvielen, bleken grote groepen de vrijheid niet te willen benutten om een rechtstaat te stichten, maar eerder om oude rekeningen te vereffenen. Het gevolg is dat het met de beschaving niet bepaald de goede kant opgaat.
Je zou kunnen zeggen dat die geweldsorgieën een natuurlijke reactie zijn na eeuwenlange onderdrukking. Maar in de westerse wereld is het ook niet allemaal botertje tot de boom. De democratie staat in veel landen behoorlijk onder druk. Overheden breiden hun macht voortdurend uit ten koste van de burger. Dat doen zij, naar eigen zeggen, om de veiligheid en de rechtsorde te beschermen. Daarnaast heerst er een hardnekkige economische crisis die tot bezuinigingen leidt die juist de meest kenmerkende aspecten van een hoogontwikkelde beschaving treffen, namelijk onderwijs, zorg en cultuur. Politici in vrijwel alle westerse landen lijken niet te weten hoe zij de economische crisis kunnen bezweren. Het inzicht in de fundamentele oorzaken ervan lijkt te ontbreken.
Maar wacht eens, buiten de westerse en de islamitische wereld zijn er toch juist hoopvolle signalen. Afrika, India en Zuid-Amerika kennen een enorme economische groei. In China lijkt men een voorzichtig begin te maken met luisteren naar de mening van het volk. Zou kunnen, maar ik heb mijn twijfels. Tegelijkertijd lees je over wegwerparbeiders in China, over verjaagde boeren en inheemse volken in Zuid-Amerika, over genadeloze uitbuiting in India, over steeds meer oorlogen in Afrika. Voor mij zijn dit allemaal geen tekenen van toenemende beschaving.
Al met al zijn er dus weinig redenen om te denken dat de beschaving zich in positieve zin ontwikkelt. Het lijkt er eerder op dat wij ergens aan het einde van de vorige eeuw het beste al gehad hebben en dat we nu aan het terugzakken zijn naar een lager niveau. De grote vraag is hoe dat komt? Is er een oorzaak aan te wijzen? Ik denk het wel, namelijk precies dat onderwerp dat vrijwel alle politici in de wereld mijden als de pest. Maar daarover een andere keer.

Zoekgedrag geheimhouden voor de Amerikaanse overheid?

Paranoia geworden na alle berichtgeving over het analyseren van internetverkeer – email, downloaden en sitebezoek – door de Amerikaanse veiligheidsdiensten (het PRISM schandaal)? Er is een prachtige oplossing waardoor je in elk geval je zoekgedrag geheim kunt houden. Je kunt dan gewoon zoeken met Google en toch anoniem blijven. Die oplossing heet Start Page. Ik gebruik het al jaren. Het is de standaard zoekmachine in al mijn browsers.  Wel moet ik eerlijk bekennen dat de resultaten van Start Page niet helemaal gelijk zijn aan die van Google. Kennelijk bekijkt Start Page de resultaten van Google met een bepaald filter. Dit is de link naar Start Page. Wil je anoniem zoeken in alle webindexen, gebruik dan Ixquick van dezelfde makers.

Drie fatale mythen die ten grondslag liggen aan de crisis | 4. wat nu?

Alles goed en wel, zo’n potje kritiek, maar hoe moeten we nu verder? Het is niet eenvoudig iets te doen, wanneer je als beleidsmaker de overtuiging hebt dat je beter niets kunt doen. Dat is de eerste stap die gezet moet worden. Politici moeten er weer van overtuigd raken dat de overheid een belangrijke sturende rol heeft. Overal om eens heen kun je zien hoe het mis gaat als de overheid geen visie heeft. Maar het voorbeeld dat iedereen zal overtuigen is een rit langs de snelweg, maakt niet uit welke (met uitzondering van de afsluitdijk). Er is geen gemeente waar niet een eindeloos lint van industrieterreinen langs de snelweg is aangelegd. Dat is allemaal mogelijk geworden dankzij het loslaten van de overheidsbemoeienis. De Belgische Noordzeekust zal ik maar niet noemen, dat is te schrijnend. De volgende drie aandachtspunten kunnen een fundament voor verandering leggen.

1) De overheid moet weer krachtig richting aangeven. Doelstellingen vastleggen en beleidsplannen maken om die doelstellingen te realiseren. Niet langer wachten wat de markt er van brouwt. De overheid creëert kaders, die bedrijven kunnen invullen. Daarbij treedt de overheid op als vertegenwoordiger van de burgers, niet als vertegenwoordiger van bedrijven en rijken.

2) Wettelijk mogen bedrijven niet de doelstelling hebben om winst te maken. Iedere organisatie dient een maatschappelijk belang te dienen. Winst maken moet natuurlijk wel, maar uitsluitend met het doel het realiseren van de maatschappelijke doelstelling op langere termijn veilig te stellen. Daarin besloten ligt uiteraard het betalen van rente aan investeerders. Een organisatie die het maken van winst als hoofddoel heeft, dient door de overheid als verdacht aangemerkt te worden.

3) Rijke mensen hoeven niet in de watten gelegd te worden. Maatregelen die de overheid neemt om de laagste inkomens toegang te verlenen tot anders ontoegankelijke zaken en diensten, vallen niet onder het “gelijke monniken, gelijke kappen” principe. De rijken dienen het volle pond te betalen. Ook belastingmaatregelen die bedoeld zijn om de rijkdom te vergroten, in de verwachting dat er dan wel geïnvesteerd zal worden, zijn uit den boze. Een surplus aan rijkdom zal namelijk tot speculatie en kapitaalvernietiging leiden. Hier is niets communistisch aan; rijken mogen gewoon rijk blijven, zij mogen alleen niet door de overheid nog rijker gemaakt worden.

Een voorbeeld om duidelijk te maken wat de samenhang tussen deze punten is. De bouw van woningen ligt op z’n gat. De overheid kan nu het volgende wettelijke kader creëren: 1) Doelstellingen van aantallen te bouwen huizen in verschillende categorieën, die overeenstemmen met de wensen van de bevolking 2) Belastingvoordeel voor pensioenfondsen die verplicht X% van hun beleggingen in sociale woningbouw moeten doen (zij mogen nauwelijks nog investeren in kantoren en bedrijfsgebouwen) 3) Woningbouwverenigingen en gemeenten geven leiding aan de uitvoering. Alle bij de bouw betrokken bedrijven moeten een maatschappelijke doelstelling hebben, bijvoorbeeld het bouwen van woningen. Bedrijven die uitsluitend zijn opgericht om de aandeelhouders op korte termijn rijker te maken, mogen niet meedoen met aanbestedingen. En tenslotte wordt de belastingaftrek voor een hypotheek gemaximeerd op een bedrag, dat recht doet aan de inkomenspositie van de hypotheeknemer (voorbeeld: maximaal 10000 euro hypotheekrente is aftrekbaar).

Dit lijkt allemaal open deuren werk en simplistisch geredeneer. Maar bedenk dat de afgelopen tijd heeft laten zien dat 1) de overheid niet stuurt 2) bedrijven vooral bezig zijn met verrijking van directie en aandeelhouders en 3) extreem rijken zich suf hebben gespeculeerd met gebakken lucht producten van de banken.

By ippekrites Posted in crisis

Successen van de marktwerking | de bouw

Het was laatst op het nieuws: er staan steeds meer winkelpanden leeg en er worden nog steeds winkelpanden bijgebouwd. Datzelfde geldt, zo weten we al langer, voor de kantorenmarkt. De leegstand gaat landelijk al richting de 20%, terwijl er nog steeds bijgebouwd wordt. Hoe anders is het bij de woningbouw. Daar wordt niet meer gebouwd, terwijl er een schrijnend tekort is, van zeg 20%, aan betaalbare woningen (huur en koop) voor starters. Ik ben benieuwd of de rechtse kerk hier de socialisten of de overheid weer de schuld van weet te geven. De overheid lijkt me onmogelijk als schuldige aan te wijzen, want die geeft al meer dan twintig jaar geen enkele sturing op dit gebied. Dan moeten het de socialisten wel zijn. Die hebben overal schuld aan. En nou niet aankomen met een verhaaltje dat het onder Den Uyl allemaal veel beter ging, omdat er toen beleid was.

Ik vat het nog een keer samen, de successen van de markt op het gebied van de bouw:

Tekort aan betaalbare woningen (huur en koop) voor starters; er wordt niets meer bijgebouwd
Overschot aan kantoren en winkelpanden; er wordt nog steeds bijgebouwd

Hierop is uiteraard maar één reactie denkbaar: er moet meer marktwerking komen.

Drie fatale mythen die ten grondslag liggen aan de crisis | 3. de overheid moet terugtreden (het marktdenken)

In het neo-liberale denken dat begin jaren tachtig langzaamaan voet aan de grond kreeg in Europa werd de overheid steevast afgeschilderd als de bron van alle kwaad. Met zijn regels en bemoeizucht verhinderde de overheid de economische groei en het realiseren van de wensen van de burger. Bovendien had de overheid veel te veel mensen in dienst (wat bij een terugtredende overheid nog erger wordt), waardoor de overheid te duur was. Regeringen moesten afslanken en de vervulling van de diepste wensen van de burger (een i-pad en een segway, weten we nu) aan de markt overlaten. Burger en bedrijf zouden er samen het beste uitkomen.

We hoeven maar naar het rookprobleem te kijken om te zien hoe waanzinnig deze laatste stelling is. De tabaksindustrie heeft lange tijd geprobeerd om regulering tegen te houden met de slogan: “we komen er samen wel uit”. In de praktijk betekende dit dat er gewoon doorgerookt werd als voorheen. De gevolgen van de markwerking, het terugtreden van de overheid, strekken echter vele malen verder dan het rookvoorbeeld. Want daar bleef de situatie nog onveranderd. Maar de vrije markt leidde tot chaos, grootschalige diefstal, kapitaalverlies en een enorm kwaliteitsverlies.

Toen de marktwerking in de jaren negentig goed op de rails was gezet, werd al heel snel duidelijk wat de gevolgen waren. Bij zorginstellingen en nutsbedrijven verhoogden de directies als eerste hun salarissen en schaften zich een PC Hooft-traktor aan. Vervolgens stelden zij dat hun bedrijf een gewoon bedrijf moest zijn en dus winst moest maken. Wie aflevering twee heeft gelezen weet wat dat de organisaties met een maatschappelijk doel als gevolg daarvan veel hoger, financieel geschoold personeel gingen aantrekken. Waardoor de organisaties een waterhoofd kregen en te hoge personeelskosten. Met het gevolg dat op de werkvloer gesnoeid moest worden. Binnen korte tijd leverden de vrijgemaakte bedrijven niet de verwachte extra service, maar juist heel veel minder.

Aanvankelijk werden deze negatieve verschijnselen afgedaan als kinderziekten. Maar uit mijn verhaal zal inmiddels duidelijk zijn dat deze ontwikkelingen inherent zijn aan het systeem. Als de visie van een bedrijf wordt dat het winst moet maken en de overheid ter ondersteuning daarvan een facilitaire positie inneemt, dan is dat hetzelfde als geen visie hebben. Sowieso heeft een overheid die alles aan de markt overlaat geen visie. En dat is nu het grote probleem. Een overheid die iets voor zijn burgers wil doen, moet een sterke visie hebben, moet de touwtjes in handen willen houden. Als je de zorg goedkoper wilt hebben, dan moet je actief sturen. Hetzelfde geldt voor de woningbouw. De malaise op de huizenmarkt is een direct gevolg van de vrije markt. Die heeft de prijzen opgejaagd, niet de hoogte van de hypotheek.

De gevolgen van ruim twintig jaar totaal visieloos regeren zijn nu volop zichtbaar. Aanvankelijk heeft het ambtenarenapparaat zich dapper verzet tegen de leeghoofdigheid van de winstvisie, maar na jaren strijd heeft men het begin jaren negentig opgegeven. Het ambtenarenapparaat weet nu niet meer hoe het de ontwikkelingen op de markt kan bijsturen. De regering moet het hebben van adviezen van de ambtenaren, dus die heeft ook geen idee hoe hun vage ideeën gerealiseerd kunnen worden. De gevolgen zijn elke dag overal zichtbaar. Politici roepen bijvoorbeeld keer op keer “meer blauw op straat” en bezuinigen vervolgens net zo makkelijk tweeduizend arbeidsplaatsen bij de politie weg. Ons land, nee heel de westerse wereld, is stuurloos geworden. Dat is de essentie en tegelijk het resultaat van het marktdenken.